Articles
Cuminsamento di status aparte: Raad van advies:conseho legislativo
1a. Nombramento di e miembronan y e Secretario di e Conseho
Na 1985 sr. Nelson Oduber tabata Prome Minister. Den un reunion el a acerca mi pa bisa mi cu mi a ser elegi pa bay core stage na Raad van State como preparacion pa bira Secretaris di Raad van Advies (Secretario di e Conseho Legislativo). Mi a spanta pasobra e ta zona algo atractivo pero ya mi 2 yuinan tabata teenagers cu tabata na Colegio y pa mi esey tabata dificil pa keda 3 of mas luna pafo di mi cas. Asina mi a yega cas mi a bisa mi casa di e posibilidad di pasa por lo menos 3 luna di stage na Raad van State na Hulanda. Mi casa a encurasha mi pa tuma e oportunidad ey pasobra Lago a cera y e lo tin e tempo pa cuida nos hogar. Nos 4 a bay Hulanda pa vakantie y despues di e vakantie ami a keda Hulanda pa mi stage na Raad van State. Mi stage a cuminsa cu un rondleiding. Ami mes mester a palabra cu cada director di cada sector (afdelingshoofden) tocante e stage. No tabata facil pero mi a haya posibilidad di asisti un reunion di e Conseho (Raad) mes unda e Rey of Reina tambe ta presente. Tambe di bay cu 2 of 3 miembro di Raad pa bishita luganan menciona pa hobennan cu mester drenta ‘dienst’ (servicio) militar y no por a cumpli pasobra nan mester a traha y/of cuida un of tur dos mayornan. Si esey tabata berdad, nan no mester a drenta servicio militar.Durante mi stage na Raad van State, a presenta un caso yama Benthem zaak cu a bira famoso Un negociante a pidi un vergunning pa expansion di su negoshi y esaki a ser nenga.E zgn. Kroonberoep. E negociante a hiba su caso na e EHRM (Europees Hof voor de rechten van de Mens) unda el a gana su caso basa riba e hecho cu un ciudadano tin derecho riba un proceso husto pa un hues independiente y Hulanda mester a cambia henter e proceso. A base di esaki Aruba tambe mester a cambia su proceso pa trata beroepschriften y na 1996 a drenta na vigor, e Landsverordening Administratieve Rechtspraak (LAR).
Na december 1985 mi a bolbe Aruba bek cu un stageverslag extenso den mi maleta. Mi a pidi un cita cu sr. Henny Eman, cu na e momento ey tabata Minister President. El a ricibi mi y tabata impresiona di lesa tur loke mi a logra di haci na Raad van State. El a bisa mi cu e Raad van Advies di Aruba ya caba a ser forma pero el a conseha mi pa acepta e nombracion di Secretaris suplente (waarnemed Secretaris), loke mi a haci tambe. Mr. Neppie Henriquez ya caba tabata nombra como Secretario di Raad van Advies. Mi a acepta e nombracion di Secretario suplente. Despwes di 4 ana mi a ser nombra como Secretario di e Conseho Legislativo. Despues Sra.mr.Amelin Flanegin, awendia Procurador General, a ser nombra como Secretario suplente.
Otro personanan cu a ser nombra como miembro di Raad tabata Sr. F.J. (Jossy) Tromp, como prome presidente di e Conseho di 1986 te 1994. E otro miembronan tabata sr. F.J. (Fedy) Eman, sr. F.D. (Frans) Figaroa, sr. mr. C.G. (Giovanny) Maduro y sr. I. O. Marugg. Cada nombracion tabata pa maximo 7 aña of mas cortico te na maximo 70 aña di edad. Sr. E. (Emiterio Teo) Arends tawata e di dos presidente di 1988 te 1996 y e miembronan cu a ser nombra despues tabata Sr. A. (Apolonio) Werleman, sr. H.F. (Holmo) Henriquez, sr. A. (Arsenio Chenco) Yarzagaray y sr. A.C. (Armando) Muyale. Sr. T. Leest tawata e tercer presidente di 1993 te 1999 y e miembronan nombra despues tawata F. Wernet y J. U. Maduro. E di cuater presidente tawata sr. A.W. (Manchi) Engelbrecht di 2000 te 2001 y e miembron nombra despues tawata O. B. Arends. E di cinco presidente tawata sr. mr. A. L. Nicolaas di 2000 pa 2009 y e miembronan nombra despues tawata sr. O.B. Arends, sr. E.D.C. Fowler y sr. mr. J. R. Tchong. E di seis presidente tawata sr. mr. A.J. Swaen di 2007 pa 2014 y e miembronan nombra despues tawata sr. mr. J. S. Kuiperdal, M. M. Loefstok y sr. mr. C. R. Foy (2009 – 2013). E di shete presidente tawata sr. mr. F.M. d.l.S. Goedgedrag di 2013 te 2021 y e miembronan nombra despues tawata sra. Mr. M.G.M. Schwengle.
E actual presidente ta sr. mr. D.G. Kock y e demas miembronan ta sr. C. Timmer, como presidente suplente, sr. mr. E.H.J. Martis, sr. mr. J.P. (Hans) Ruiter y sr. M.F. (Maas) van Drie MBA.
1b. Busca un luga di trabou adecua pa e sede (oficina) di Raad van Advies
Raad van Advies tabatin mester di un propio y luga y ademas un luga adecua pa e trabou. Como Gobierno no a logra percura pa esey, a pidi pa e Conseho mes busca un luga adecua pa reuni. A manda Raad pa diferente luga cu e Conseho no a haya adecua. Pero ora a cuminsa drecha e edificio historico den Wilhelminastraat pa Algemene Rekenkamer (Controlaria General) e presidente di Raad a haci e peticion na Gobierno pa drecha e otro banda di e edificio pa e Conseho Legislativo. E combinacion di e dos consehonan menciona banda di otro a resulta di tabata ideal. E presidente tabata Shon Lopez y e secretaria di e Algemene Rekenkamer (Departamento di Controlaria General) tabata drs. (awendia tambe mr) Emmy de Cuba. Otro miembronan conoci tabata mr. Harms y mr Yubi Toppenberg).
2a. Cuminsamento di e trabou di e Conseho
E Conseho a haya un sorpresa grandi y no agradabel na cuminsamento. A resulta cu asina Aruba a haya su Status Aparte, Corsou a manda un cantidad di beroepschriften pa Aruba cu personanan biba na Aruba, a manda Gobierno di Corsou cu un peticion pa haya estadia pa nan yiunan. Esaki tabata personanan di paisnan di exterior cu a yega Aruba y establece nan mes aki. E peticionnan tabata pa pidi permiso specialmente pa nan yiunan bin biba na Aruba. Esaki ta un topico cu te ainda ta existi y ta forma hopi biaha problema. E personanan di otro pais, specialmente e paisnan y e islanan rond di nos, te ainda ta forma un problema, y hopi biaha nan ta casa cu ken cu ta, pero cu tin paspoort Hulandes, pa nan haya entrada por ehempel na Aruba. E situacion aki ta causa e problema di matrimonio ficticio. Corsou a manda nos hopi di e peticionan aki. Loke tabata haci e problema mas grandi tabata cu casi tur peticion tabata venci (verjaard). Tabatin peticion di negoshi di exterior cu kier a establece na Aruba. Mester a investiga (loke NO tabata trabou di Raad) y a pidi ayudo na Polis specialmente. Tambe ora Raad a cuminsa haya fax cu mensahe skirbi den code, manda pa Interpol. A pone Polis na altura y nan a tuma e trabou ey pasobra esey tabata cuadra mas cu nan trabou.
2b. Comienso di e trabou di e Raad tocante conseho di conceptonan di ley
Presidente Tromp tabata un experto den Finanzas. Ora Raad a ricibi e prome Begroting (Presupuesto), mi a spanta pasobra esaki tabata forma un buki diki cu tabata carga e presupuesto di 6 of mas ministerio. Mi a pone voorzitter Tromp mes ora na altura cu mi no tabatin ningun clase di conocemento di presupuesto. El a contesta mi: “No preocupa. E ta facil! Mi lo siña bo cua ta e postnan principal”. Voorzitter Tromp tabata wak e parti padilanti, meymey y patras di e presupuesto; haci algun anotacion y e di dos dia e tabata bisa mi cu mi por invita e hobennan di Departamento di Finanzas pa reunion cu nos Raad (Conseho). Presidente Tromp tabata haci su remarcanan y ami tabata skirbi manera loco pa mi por a capta tur cos! E tempo ey NO tabatin computer! Presidente Tromp no tabata bin nos oficina pa e reunionnan so. E tabata bishita nos, e empleadonan di Raad, por lo menos 3 biaha den siman Tabata reina un ambiente amical. E tabata gusta su copi di te. E no tabata stuur, pero esey no tabata ningun problema pasobra Alex Maduro, e chauffeur di Raad, tabata busc’e na su cas y hib’e bek ora e reunion caba. Entre e y nos, e personal di Raad, tabata reina un atmosfera di respet y cariño.
Mi ta menciona tambe cu e miembronan cu tabata experto den finanzas, tabata mas estricto den duna nan opinion. Un ehempel: nan no tabata nada contento cu e proyectonan cu tabata programa pa 25 of 30 aña. Cada anja Un suma grandi tabata bay na pagamento di e prestamo (e placa cu e negoshinan grandi di exterior tabata fia nos isla chikito y cu mester a ser paga bek cu interes). P’esey e Conseho tabata exigi di e companianan aki un ‘feasibility study’ (estudio di factibilidad). E miembronan aki tabata di opinion cu Aruba mes por a ehecuta e proyectonan aki, haciendo uzo di contratistanan local bou di control di DOW, sin causa debe pa Aruba.
3a. E trabou principal: studia e conceptonan di ley y duna conseho
E mayoria di e leynan ta Sali for di seno di Gobierno pasobra ta trata di algo importante, p.e:
Gobierno ta manda e concepto di ley pa Raad van Advies (Conseho Consultativo) pa haya su opinion. E Conseho ta studia e concepto di ley y por duna e siguiente consehonan:
- Despues di a lesa e concepto di ley entrega, e Conseho Legislativo ta yega na un conclusion positivo y e concepto di ley por ser acepta manera el a ser entrega.
- Despues di a lesa e concepto di ley entrega, e Conseho legislativo ta yega na e conclusion cu e concepto di ley por ser acepta si haci e cambionan cu e Conseho Legislativo ta recomenda.
- Despues di a lesa e concepto di ley entrega, e Conseho Legislativo ta yega na e conclusion cu e concepto di ley NO por ser acepta.
- Despues di a lesa e concepto di ley entrega, e Conseho Legislativo ta yega na e conclusion cu maske e concepto en principio a ser nenga, e por ser acepta si cambia e concepto di ley manera prescribi.
Un Ley ta trata un asunto importante completo y e por tin varios Landsbesluiten cu ta trata partinan di e ley apart.
Tambe tin initiatieve wetsontwerpen, manera e ley cu ta prohibi huma sigaria of pipa den un luga sera pasobra e no ta saludabel pa e ser humano. E concepto di ley aki a ser concebi pa por lo menos 3 parlamentario y despues trata den Staten. Otro ley initiativo ta e Uitbreiding zedendelicten y e oficialisacion di idioma Papiamento.
Conceptonan di Rijkswetten tambe ta ser manda pa Raad van Advies pa duna su advies, un ehempel recien ta e HOFA Rijkswet ultimamente.
Mi deseo tabata pa keda 4 anja mas na Raad van Advies como Secretaris pa presencia e independisacion di Raad van Advies, unda lo a duna Raad van Advies e poder pa scohe ken pa nombra como miembro den Raad van Advies y no e Gobierno cu ta na mando. Pero circumstancianan inespera a cambia e situacion y mi mester a dicidi di bay cu pensioen.
Pa medio di e relato aki, mi kier a yama tur esnan cu a traha hunto cu mi di un of otro manera, pa nos isla di Aruba, especialmente pa realisacion di e Status Aparte tan anhela.Ademas di e departamentonan y personanan ya menciona, mi ta manda un danki Grandi na Gabinete di Gobernador pa tur e anjanan di trabou y conseho comparti; Oficina di Ministerraad cuminsando cu sra. Alice van Romondt y tur otronan, Controlaria General (Algemene Rekenkamer): Tur esnan menciona y mr. Yubi Toppenberg; Departamento di Legislacion y tur otro departamentonan cu a yuda otro pa haci cu Aruba a demostra di por para riba nos mes un pia.
Skirbi pa: mr.dr.Alida Rasmijn-Marval
Ex-Secretaris Raad van Advies 1986 - 2004

